Zamanın Efendisi Hugo Cabret ve Buluşu: Erken Fransız Sinemasının Büyüsünden Doğmuş Bir Öykü

Eski işim sayesinde iki sene önce güncel çocuk edebiyatıyla tanışmamın bana en büyük faydası, çocukken okuyup çok sevdiğim kitapların arasına yenilerini katmak oldu kesinlikle. Çocuk sahibi olmayan biz yetişkinler güncel çocuk kitaplarının büyüsünden ne yazık ki habersiziz ve çok şey kaçırıyoruz :)
Kaçıranların pişman olması gereken bu kitaplardan biri de 2007 tarihli The Invention of Hugo Cabret, Türkçe'ye çevrilmiş ismiyle Zamanın Efendisi Hugo Cabret ve Buluşu. Martin Scorsese tarafından sinemaya Hugo adıyla geçtiğimiz sene uyarlanan ve 11 dalda Oscar'a aday gösterilen kitap, Artemis Yayınları tarafından muhteşem bir pazarlama stratejisiyle yine geçtiğimiz sene Oscar'a yakın bir zamanda basıldı. Ben de tam o zamanlarda, çevirisi konusunda tereddütlerim olmasına rağmen, filmden önce kitabı okumak arzusuyla kendime bir kopya satın aldım. İyi ki almışım, iyi ki -gecikmeli de olsa- filmden önce kitabı okumuşum :) Filmi hala izlemedim, o yüzden karşılaştırma yapamayacağım ama ilk izlenimi kitaptan edindiğim, Hugo'nun dünyasını Selznick'in çizimleri ile hayal etmenin tadını çıkarabildiğim için mutluyum.
Kitaba dönmek gerekirse.. Zamanın Efendisi Hugo Cabret ve Buluşu, öksüz ve kimsesiz Hugo Cabret'nin Paris'teki bir tren istasyonunda başlayan macerasını anlatıyor. Babası öldükten sonra saat tamircisi amcasıyla istasyonda yaşamaya başlayan ve onun çıraklığını yapan Hugo, amcası da öldükten sonra onun yerine istasyondaki saatleri tamir etmeye, onların bakımını yapmaya başlar. En büyük tutkusu mekanikler eşyalardır ve babasıyla bağını koparmamanın tek yolunun onun ölmeden önce tamir etmeye başladığı robotun tamirini tamamlamak olduğunu düşünmektedir. Bu düşüncenin yol açtığı obsesyon, onu istasyondaki oyuncakçı Papa Georges ve onun manevi kızı Isabelle ile tanıştırır. Hikayenin devamı Hugo'nun geleceğini şekillendirecek ve de Fransız sineması ile ilgili çok önemli bir sırrı gün ışığına çıkaracaktır. 

Zamanın Efendisi Hugo Cabret ve Buluşu bir roman değil, bir resimli kitap da değil, bunların ikisi arasında bir noktada. O da ne mi demek? Selznick, çocuk edebiyatında bir ilki gerçekleştirerek hikayesini neredeyse eşit derecede illüstrasyon ve metinle anlatıyor. Kitapta 300'e yakın illüstrasyon var ve bu illüstrasyonlar, hikayesinde çok önemli bir yere sahip dönem Fransız sinemasına uygun olarak siyah-beyaz resmedilmişler. Çok heyecan verici değil mi? :) Bu illüstrasyonların yanı sıra hikayede adı geçen bazı filmlerden alınan görseller de cabası.
Selznick'in metnindeki bu yenilikçi form, heyecan, gizem ve sır dolu macera ve en önemlisi Hugo ve Isabelle karakterlerinde karşımıza çıkan çocuklara özgü merak ve umut, çocuk kitaplarını ödüllendiren kurumların da gözünden kaçmamış. Hugo, 2008 yılında, resimli kitapları (çocuk yayıncılığı jargonuyla konuşmak gerekirse picture book'ları :) ) ödüllendiren Caldecott'un onur ödülünün sahibi olmuş. 

Bu yazı için kitapla ilgili araştırma yaparken kitabın resmin sitesine denk geldim. Selznick ile ilgili haberlerin de yer aldığı sitede, Selznick'in Hugo öncesi illüstrasyonlarını içeren kitapları, en önemlisi de yeni çalışmaları ile ilgili bilgi sahibi olabiliyorsunuz. Selznick'in yeni kitabı Wonderstruck'tan da bu sayede haberdar oldum. Hugo gibi illüstrasyon ve metinlerden oluşan bu kitap, Selznick'in Hugo ile başlattığı metin ve illüstrasyon dengesini bir adım öteye taşıyor. Duyma engelli iki çocuğun farklı zaman dilimlerinde geçen hikayelerini anlatan kitap, bu hikayelerden birini metin ve illüstrasyonlarla, diğerini ise sadece illüstrasyonlarla anlatıyor. Hugo ile ortaya son derece başarılı bir çeviri ve baskı çıkaran Artemis Yayınları'nın Wonderstruck için de aynı özeni göstermesini, bu kitabı yayınlamak için Hugo kadar beklememesini umut ediyorum. Nitekim Hugo'nun orijinalini bir türlü bulamamıştım, Wonderstruck için de durumun çok farklı olacağını sanmıyorum. 
Son olarak, Zamanın Efendisi Hugo Cabret ve Buluşu'nu tüm yetişkinlere ve özellikle de 11 yaş üstü tüm çocuklara tavsiye ederim. Karşınızdaki filminden bağımsız olarak sizi heyecanlandıracak, son derece orijinal ve başarılı bir öykü. Fiyat olarak ortalama çocuk kitaplarından pahalıca olsa da kesinlikle satın alınmayı ve desteklenmeyi hak ediyor. 

House at the End of the Street: Jennifer Lawrence'dan Ortalamanın Üstünde Bir Korku Filmi

Korku filmi severler için verimli bir dönemde yaşamıyoruz maalesef. Şaşırtan, mantık hataları ile sinirlendirmeyen, karakterlerinin aptallıkları ile insanı izlediğine pişman ettirmeyen çok az korku filmi gösterime giriyor. Bu düşük beklentinin etkisiyle muhtemelen insan kendinde ortalamanın üstündeki bir korku filmini diğer türdeki bir filme nazaran daha çok tavsiye etme, tanıtma ihtiyacı hissediyor :) O kadar ki, her zaman yaptığımın aksine ülkemizde Sokağın Sonundaki Ev adıyla gösterime giren, baş rolünde taze Oscar'lı Jennifer Lawrence'ın olduğu House at the End of the Street'i tamamen spoiler'sız yazmak niyetindeyim. Takip edenler bilir pek yaptığım bir şey değil bu, nitekim eleştiri içermeyen tanıtım yazıları yazmak pek keyifli bir şey değil. Ancak bu filmden keyif almanın tek yolu spoiler'sız izlemek ve çoğu okurumun da filmi henüz izlemediğini varsayıyorum :)
Sokağın Sonundaki Ev, küçük bir Amerikan kasabasına yeni taşınan ve ilişkileri oldukça problemli olan anne-kız Elissa ve Sarah'nın hikayesini konu ediniyor. Elissa ve Sarah'nın yeni evlerinin karşılarındaki evde Carrie Anne isimli bir genç kız anne babasını öldürmüştür ve kendisinin yaşayıp yaşamadığının bilinmemektedir. Kasabada Carrie Anne'in ormanda yaşamaya devam ettiğine dair dedikodular dolaşmaktadır. Bu dedikodular yüzünden evlerini oldukça ucuza kiralayan Elissa ve Sarah'nın hayatı, Elissa bu trajik ailenin cinayet mahalli evde yaşayan oğlu Ryan ile arkadaş olana kadar sorunsuz ve olağan devam eder. Elissa'nın her zaman "problemli" çocuklarla arkadaş olup onları iyileştirmeye eğilimli karakterinden çekinen Sarah, ikilinin ilişkisine müdahale etmeye çalışır tabii ki. Ama Elissa liseli bir yeni yetme olduğundan annesini dinlemez ve filmin asıl insanı şaşırtan gelişmeleri de bu noktada patlak verir. 
Şimdiye kadar yaptığım özetin kulağa bir korku filmi özeti gibi gelmediğinin farkındayım. Ancak film de bilinçli bir şekilde türler arasında gidip gelip izleyicisine izlediği hikayenin ne tür bir hikaye olup olmadığını sorgulatıyor. Carrie Anne'in malum öyküsü yüzünden bir cinayet ya da paranormal durum olasılığını sorguluyorsunuz. Ryan'ın trajik hikayesi, izlediğinizin bir küçük kasaba acımasızlığı öyküsü olabileceğine de işaret ediyor. Ne yazık ki bu kararsızlık, bilinçli olsa da filmin tonuna da yansıyan bir kararsızlık. Yaklaşık ilk 40 dakika boyunca House at the End of the Street'ten sıkılmanız, klişe bulmanız ve izlememeye karar vermeniz yüksek bir olasılık. Ama sabrederseniz karşınıza çıkacak sürprizler, filme ayırdığınız zamana değiyor.

Sanırım filmle ilgili en büyük şikayetim de bu kararsızlık ve yönetmenin yaptığı bazı tercihler oldu. Film esasında bir psikolojik thriller iken kamera ve müzik kullanımları çoğu sahnede size bir müzik videosu ya da slasher izliyormuşsunuz hissi veriyor. Bu da izleyiciyi ana hikayeden ve onun tonundan kopartıyor, ve açıkçası filmi biraz ucuzlaştırıyor. Jennifer Lawrence'ın, Elisabeth Shue'nun ve Max Thieriot'ın böyle bir film için fazla iyi performansları bu seçimler yüzünden de biraz güme gidiyor açıkçası. Filmin fazla ilgi görmemesini (gerçi gişesiyle bütçesini 5'e katlamış, bu da filmin stüdyo gözünde "başarı" olduğu anlamına gelir) ve IMDB puanının çılgın Jennifer Lawrence hayranlarının oylarına rağmen bu kadar düşük olmasını buna bağlıyorum.
Kısaca toparlamak gerekirse, iyi oyunculuklu, bol süprizli ve ortalamanın üstünde bir korku filmi House at the End of the Street. Jennifer Lawrence seviyorsanız izlememezlik etmeyin, "Korku filmi olsun da ne olursa olsun" diyorsanız kesin izleyin, "Orijinal korku filmi izlemek istiyorum," diyorsanız da es geçin (ve The Cabin in the Woods'a göz atın :) ) ama daha fazlasını da beklemeyin :) 

Homeland'in 1. Sezonunun Ardından

Evet, evet, biliyorum.. Homeland 2. sezonunu tamamladı, 3. sezonu bu yılın Eylül'ünde başlayacak. Ancak ben dizinin ilk sezonunu henüz bitirdiğimden, yani Homeland trenini biraz geç yakaladığımdan hakkındaki yazım da gecikmeli oluyor haliyle. Yine de niyetim 2 sezonu da bitirdikten sonra hakkında bir şeyler yazmaktı ama 1. sezonu o kadar beğendim ki, yazmadan duramadım :) Şimdiden izlemeyenleri uyarayım, bu yazı spoiler içerebilir! Ve de Homeland'i spoiler'sız izlemek diziden aldığınız keyfi ciddi ölçüde etkiliyor.
Yayınlanmaya başladığı 2011'den beri Golden Globe, Emmy gibi başlıca dizi ödüllerini bolca kategoride silip süpüren ve Mad Men gibi bu açıdan insanları bıktıracakmış gibi görünen Homeland Amerika için hassas ve neredeyse hep güncel olan Orta Doğu kaynaklı terörü konu ediniyor. Irak'ta kaybolan ve öldü zannedilen asker Nick Brody 8 yıl sonra Amerikan askerleri tarafından kurtarılıyor ve ülkesine kahraman olarak geri dönüyor. Irak'ta görev yapmış başarılı (ama bir o kadar psikolojisinden şüphe edilecek kadar işine "bağlı") CIA ajanı Carrie Mathison ise, kaynaklarından birinden seneler önce aldığı bir duyum yüzünden Brody'nin  terörist Abu Nazir için çalıştığından şüpheleniyor. Dizinin ilk sezonu (tahminimce 2. sezonu da) boyunca Carrie'nin CIA üssünde ona güvenen neredeyse tek ajan Saul'ün desteğiyle şüphelerini mesleki etiğe uymayacak yolları da zorlayarak araştırmasını izliyoruz.
Carrie Mathison'ı, bir ölçüde de Homeland'i izlemeye değer kılan, onun bu son derece sorunlu metotları ve karakteri aslında. Diğer Hollywood yapımlarının aksine CIA (ya da FBI) Homeland'de olağanüstü işler başaran, her yerde, her olayda gözü kulağı olan ve felaketleri önleyen bir örgüt değil. İlk sezon boyunca Carrie'nin sadece iç güdüleri (belki de paranoyak/obsesif yapısı demek daha doğru) ile Brody hakkında birçok gerçeği öngördüğüne, ama bu öngörüler yasal metotlar ya da somut delillerle desteklenmediği için kaale alınmadığına şahit oluyoruz örneğin. Dizinin klişe Hollywood CIA / FBI yapımlarından bir farklılığı da "düşman"ı öcüleştirmemesi ve mutlak kötü olarak göstermemesi. Yanlış anlaşılmasın, dizide El Kaide'nin ve terör eylemlerinin sorumlusu olarak karşımıza çıkan Abu Nazir hala terörist. Ama karşımıza Brody'nin sempati gösterdiği, hatta sevdiği bilgili ve kültürlü bir adam olarak çıkıyor. Hem İngilizce hem de kendi dilini konuşuyor. Dini ve ibadetleri karikatürize ya da yüzeysel olarak yansıtılmıyor. Carrie'nin bulunduğu CIA birimi de Orta Doğu konusunda son derece bilgili ve önyargısız.
Dizinin Orta Doğulu karakterlerine ve terör meselesine yönelik bu "ilerici" yaklaşımı ne yazık ki kendini Carrie'ye ve Tom Walker'a yaklaşımında göstermiyor. Carrie, dizideki ve CIA'deki tek etkin kadın karakter ve devamlı etrafındaki insanlar tarafından ciddiye alınmayan, fikirlerine, teorilerine "abartı", "saçmalık" yaftası yapıştırılan, ve nasılsa (?!!) bu durumu senaristler tarafından psikolojik bir problemle desteklenen tek karakter. Etrafında dönen olaylar konusunda neredeyse her seferinde haklı çıktığını gördüğümüz, yediği içtiği işinden ibaret olan Carrie Mathison, sezon sonunda etrafındaki erkekler (bunlardan biri de aşık olduğu Brody) tarafından "iyi" olmadığına inandırılarak şok terapi görmeye itiliyor.

Tom Walker meselesi ise ne yazık ki birçok kültürel üründe çok daha sık karşımıza çıkan bir mesele. Irak'ta beyni yıkanmış, El Kaide tarafına çekilmiş iki askerden bir diğeri olan Tom Walker, senaristler tarafından Brody'den çok daha farklı bir şekilde çiziliyor. Brody'nin motivasyonlarına dair (Issa'nın ölümü) açıklamalar karşımıza sunuluyor, onun Irak'taki anılarına geri dönüyoruz, ülkeye döndükten sonra ailesi ile birlikte geçirdiği süreci yakından gözlemliyoruz... Ama Tom Walker'ın ülkesine ihanet edecek hale nasıl geldiğini bilmiyoruz. Ve de ne tesadüftür ki, Tom Walker, bu ikilinin zenci olanı (?!).. Brody devamlı özdeşleşilebilir bir karakter olarak karşımıza çıkar, hatta son bir-iki bölüme kadar Carrie'nin paronayasının kurbanı, örnek vatansever, örnek asker olarak çizilirken, Tom Walker hep korku kaynağı ve suikast girişiminde bulunması korkuyla beklenen bir tetikçi. Ve Brody'nin aksine Abu Nazir'in verdiği görevi harfiyen yerine getirmesine rağmen sezon sonunda saçma sapan bir açıklamayla Abu Nazir'in emriyle Brody tarafından öldürülüyor. Walker'ın dizi boyunca ettiği laf sayısını saymak bile mümkün, karakterine verilen derinlik ve gösterilen ilgi bu kadar az.
Üzerinde yeterince konuşulmadığını, tartışılmadığını düşündüğüm için Homeland'deki bu problemli/ayrımcı noktalara ağırlık verdim, ancak bunlar sizi karşınızdakinin kötü bir TV dizisi olduğu yanılgısına itmesin. Aksine, çok başarılı bir hikaye anlatımı ile, çok derinlikli ve üzerinde iyi çalışılmış karakterlerle karşı karşıyayız Homeland'de. 1. sezonun bir buçuk saatlik son bölümü yakın zamanda izlediğim çoğu filmden (yakın bir konuyu izleyen ve ödüle boğulmuş Argo'dan örneğin) çok daha başarılı bir işti. 2. sezonuna başlamak için sabırsızlanıyorum.

Argo: Orta Doğu'nun Bitmeyen Sancıları Arasında Geçen Bir Amerikan Milliyetçiliği Öyküsü Daha

Her sene ödül sezonunda popüler kültürü takip edenler aday filmlerin en azından birkaçını izlemeye çalışır. Bu çaba eğer sıkı popüler film takipçisi değilseniz de genelde bir-iki filmle sınırlı kalır, diğer filmler de ilerleyen senelerde izlenmeye mahkum olur, çoğu zaman da unutulurlar. Ben de tam bu kategoridenim çünkü canım bir şeyi çok izlemek istemiyorsa sırf Oscar'a/Golden Globe'a/BAFTA'ya aday diye (ne kadar o disiplinde olmak istesem de :) ) oturup izleyecek enerjiyi kendimde bulamıyorum. Bu sene arkadaşlarla Oscar ödül törenini beraber izlemeye karar vermiş olmamızın verdiği gazla her zamankinden daha çok aday film izledim ve bugün hakkında yazmak istediğim en iyi film kategorisi de dahil yedi dalda Oscar adayı Argo da bu filmlerden birisi. 
Oyunculuktan yönetmenliğe geçiş yapmış Ben Affleck'in üçüncü yönetmenlik denemesi Argo, 1979 Amerika-İran rehin krizinde İran'da saklanan 6 diplomatın bir Hollywood filmi süsüyle CIA ajanı Tony Mendez tarafından İran'dan sağ salim kurtarılıp Amerika'ya getirilmesini konu ediniyor. Argo, bu Hollywood filminin ve de Ben Affleck imzalı filmin ismi :)
Amerika ve Amerika'nın Orta Doğu müdahaleleri hakkında söylenebilecek ve söylenmiş elbette çok şey var biliyorsunuz. Neyse ki Türkiye gibi Orta Doğu'ya hem coğrafya hem de kültürel olarak çok yakın ve de Amerika müttefiki  bir memleketten olunca bu konuda dünyada egemen bakış açısından ve ötekileştirmeden daha farklı, daha bilinçli bir bakış açısı geliştirebilmek görece daha kolay (ve de gerekli) oluyor. Argo da bu bakış açısıyla izlediğinizde hem olduğundan daha da ilginçleşen, hem de insanı ödüle/övgüye layık görülen yönlerini sorgulamaya iten bir film.
Öncelikle film tabi ki bir başarı öyküsü, Mendez ucu ucuna da olsa İran'da sıkışmış ve hayatları her geçen gün daha da tehlikeye giren 6 diplomatı ülkeden sağ salim kurtarmayı başarıyor. Söz konusu olanın gerçeğe dayalı bir Amerikan başarı öyküsü olduğu da düşünülürse filmin bu başarıyı Amerikan filmlerinde görmeye çok alıştığımız "Başardık, çok çalıştık, bu iş nasıl yapılır herkese gösterdik, kötü adamları yendik!!" gibi bir kendini tebrik eden ve öven bir tonu olduğunu söylemek sanırım kimseyi şaşırtmayacaktır. Bu sahneleri izlemek, ne kadar klişe ve -birazdan değineceğim gibi İran halkını ötekileştirme pahasına da olsa- beni de şaşırtmadı ve de açıkçası çok da rahatsız etmedi. Nitekim karşımızdaki bir Hollywood ve Ben Affleck filmi. Aksine, filmin "ucu ucuna başarı"nın ve biraz da kaderin altını çizen "Telefonu son dakikada açtı,", "Pilot son dakikada uçağı havalandırdı," gibi insanı filmin başına kilitleyen, filmin temposunu son derece yüksek tutan ve de tahmin ediyorum ki bu kadar çok izlenmesine neden olan kör göze parmak thriller halinden çok daha fazla rahatsız oldum. Bu hal izlediğim filmin derinlikli ve çok yönlü bir anlatı yaratmaktan bilinçli olarak kaçmış kolaycı bir Amerikan milliyetçisi film olduğu gerçeğini iyice gözüme soktu. 

Filmin olay akışına hız kazandırmada seçtiği bu kolaycılık, filmi Amerikan milliyetçisi yapan tek unsur değil elbette. 6 diplomatın İran'dan kaçırılma öyküsü bu kadar ön plandayken 444 gün boyunca İran Amerikan konsolosluğunda rehin kalan 52 Amerikalının bu kadar göz ardı edilmesi beni açıkçası çok şaşırttı. Film, elbette ki bu kaçırılma öyküsünü işliyor ve ön planda tabi ki bu 6 diplomatın kaçırılması olmalı, ama bu topluluğun Tony Mendez'le olan tüm diyaloglarında bir kez bile bu 52 kişinin akıbetiyle ilgili soru sormaması, daha doğrusu filmin öykünün bu tarafını bir başarı hikayesi uğruna feda etmesi çok çok ilginç ve de kendi kendini tebrik etmeye meyilli Amerikan milliyetçiliği savımı ne yazık ki destekler bir seçim. 

Tabii asıl Amerikan milliyetçiliği ve her tür milliyetçiliğin temelindeki ötekileştirme filmdeki İranlıların nasıl çizildiğinde yatıyor. Öncelikle, İran'ın Shah'ın kendilerine teslim edilmesi ve yargılanmasına izin verilmesi isteğinin ne kadar haklı bir istek olduğu, filmde sanırım bir kez o da rehin krizinin patlak verdiği ve anlatının zaten diplomatların kaderine odaklandığı bir anda zikrediliyor. Bu konuyla ilgili kimisi İngilizce demeç veren, kimisi de isyanlarda kameraya nefretle bakarken gösterilen şeytani, hatta "öcü" olarak çizilen İranlı kadınların ve de ne dediği anlaşılmayan dolayısıyla dilsiz, irrasyonel ve korkulanı simgeleyen, hepsi birbirine benzeyen kitlelerin bulunduğu sahneler ise izleyicide herhangi bir ilkel kabileyle ilgili bir belgesel izliyormuş hissi uyandırıyor. İranlılar filmde sadece bir korku unsuru olarak varlar, ve de Amerikalılar'a yardım eden tek İranlı Sahar ise filmin sonuna doğru karşımıza İran'dan Afganistan'a kaçarken çıkıyor. Buradan da çıkarmamız gereken sonuç sanırım Sahar'in iç işlerine müdahale edildiği için isyana başvuran, yani aslında zaten haksızlığa uğramış "ilkel" İran yerine "insancıl" Amerika'nın yanında olmayı tercih ettiği, "vahşi, barbar" İran'da barınamayacağı...
Tüm bunlar adı üstünde bir Hollywood filmi için her anlamda "fazla" detaya odaklı yorumlar diyebilirsiniz, haklısınız da aslına bakarsanız, ortada yeni hiçbir şey yok. Ancak, Türkiye'deki sahnelerinde bile Sultan Ahmet Camii ile Ayasofya'yı aynı binaymış gibi gösterecek derecede "bizden olmayan her şey birbirinin yerine geçebilir, önemli olan egzotik arka plan ve anlaşılmayanın yarattığı korku unsuru" bakış açısını benimseyen bir filmin bu kadar alkışlanması, ödüle boğulması, boğulacak olması dikkatten kaçmamalı diye düşünüyorum. Sadece heyecanlı bir film izlemek istemiş ve bu yazıya denk gelip morali bozulmuş olanlardan da şimdiden özür diliyorum :)

The Following: Scream Yazarı Kevin Williamson'dan Edgar Allan Poe Takıntılı Bir Seri Katil Dizisi

Kevin Williamson, 80ler sonunda doğmuş jenerasyonun çoğunun olduğu gibi benim de hayatıma ilk olarak Dawson's Creek ile girdi. O zamanlar orta okula giden ve CNBC-e ile yeni yeni haşır neşir olmaya başlamış ergen bendenizde (daha o zaman Buffy bile yayınlanmıyordu, düşünün!) Dawson's Creek'in nasıl bir etki yaptığını tahmin edersiniz :) Dawson's Creek, korku filmi referanslarını (ve o zaman için nasıl ileri bir iş olduğunu) anlamasam da heyecanla izlediğim Scream 1 ve 2, son olarak 4, ve de The Vampire Diaries, Kevin Williamson'ın bende her işine bir göz atmak isteyeceğim bir isim olduğunu kanısını iyice sağlamlaştırınca son zamanlarda adı sıkça zikredilen ve de ratingleri son derece iyi seyreden yeni FOX dizisi The Following'e göz atmaya karar verdim.
İyi ki de vermişim, çünkü The Following, Edgar Allan Poe takıntılı son derece karizmatik edebiyat profesörü Joe Carroll'ın seri cinayetlerini ve kendine Poe üzerinden bir cult yaratmasını işleyen öyküsüyle tam bana göre bir dizi çıktı :) Joe Carroll, Poe'yu kendine feyz alarak onun ölüm saplantısını ve sadece ölümde umut gören karakterlerini işlediği cinayetlerde yeniden canlandırıyor ve yorumluyor. Tıpkı Poe'nun eserlerindeki gibi onun da kurbanlarının çoğu kadın ve bu kadınlar onun cinayetlerinde (kendi deyimiyle öykülerinde) Poe karakterleri olarak yeniden canlanıyorlar.
Sadece öldürme, intikam alma, ya da bir tür hastalık gibi motivasyon ve sebeplerle öldüren "seri katil" anlatısına yeni, orijinal ve de Poe gibi bu konuda çok zengince yorumlanabilecek işler vermiş bir yazarı da katarak yeni bir boyut kazandırması açısından The Following izleyicisine yeni bir anlatı sunuyor. Ancak bence en güzel tarafı bununla da kalmayıp işin içine Carroll'un takipçilerinden oluşan bir cult'ı da dahil etmesi. Dizi, Carroll'ın hapishanede olduğu, yani yakalandığı bir zaman diliminden başlıyor ve dizideki merak, heyecan unsurunu Carroll'ın geçmişi olduğu kadar takipçilerinin işlediği suçlar ve cinayetler, ve onların bu cult'a nasıl dahil oldukları, daha da önemlisi kim oldukları da oluşturuyor. Bu takipçiler, Carroll gibi Poe'yu ilahlaştırıyor, Poe'yu tanrı, Carroll'ı da onun peygamberi olarak görüyorlar, dolayısıyla bütün edimlerinde Poe metinlerinin ve Carroll'ın emirlerinin büyük bir rolü var.

Poe'nun dizide bu kadar metinleriyle ön planda olmasının beni ne kadar heyecanlandırdığını, yazımın şu noktasına kadar dizinin ana karakterlerinden olan Ryan Hardy'den hiç bahsetmememden anlayabilirsiniz aslında :) Ryan Hardy, Joe Carroll'ın cinayetlerini ilk çözen, onu yakalayan ve sonra da onun üzerine bir kitap yazan eski bir FBI ajanı. Carroll davasının psikolojisinde bıraktığı hasarla hala savaş veren, öfke kontrolü, alkolizm gibi problemlerle savaşan Hardy, Carroll'dan kurtulduğunu sandığı anda kendini bu sefer de takipçilerinin yarattığı suç ağının içinde buluyor. Tüm bunların üzerine bir de Carroll'ın eski karısı ile yaşadığı, Carroll'ın ikisinin de hayatlarını mahvetmesi yüzünden bir çözüme ulaşamamış bir aşk hikayesi de söz konusu. Tüm bu cinayetler, cult, Poe'nun hem metinleri ve hem de ona öykünenler yüzünden kendini her an hissettiren varlığı içinde bir de son derece sorunlu ve karışık ilişkiler ağı dizinin ana damarlarını oluşturuyor.

Joe Carroll kadar takipçilerinin motivasyonlarını anlamak, Hardy'nin ne zaman bir sinir krizi geçirip kimi kurtarabileceğini, kimi kurtaramayacağını tahmin etmek ve de en önemlisi, bu sefer kimin Carroll'ın takipçisi olduğunu bulmaya çalışmakla geçen The Following, henüz sadece iki bölümü yayınlamış, çok çok yeni bir dizi, dolayısıyla nasıl bir gidişatı olacağı hakkında bir şey söylemek pek mümkün değil. Ancak bir network dizisi için son derece iyi yazılmış, iyi çekilmiş ve de orijinal bir dizi olduğunu söylemek mümkün. Ayrıca, Amerika'nın silah kontrolü, okul cinayetleri ile savaştığı ve de seri katilleri idolize etmeye meyilli çarpık celebrity anlayışının son derece gündemde olduğu bir zaman diliminde ekranda olması açısından da ilginç bir zamanlaması var.
Ryan Hardy rolünde karşımıza çıkan Kevin Bacon, ve de pilot bölümündeki kurbanlardan birini canlandıran Maggie Grace dışında kadrosunda çok bilindik bir sima (en azından benim için) yok. Ancak dizinin ana kötüsü Joe Carroll'ı canlandıran James Purefoy'un karizmatik akademisyen/sosyopatik seri katil rolünde beni çok şaşırttığını ve kendisinin diğer işlerini de merak etmeme neden olduğunu söylemeliyim. Purefoy, Joe Carroll'ı dersleri, konuşmaları ve kitaplarıyla 2010'ların yalnız ve çarpık kitlelerini kendini takip etmeye ikna edebileceğine sizi sonuna dek inandırıyor. Bakalım ağına siz de düşecek misiniz? :)

GIRLS: Lena Dunham'dan 20'li Yaşların Başında Nevrotik Bir Kadın Olmak Üzerine

Beklentilerin bir diziden/ filmden/ albümden/ kitaptan aldığınız zevk üzerindeki etkisi üzerine buraya (ya da sayısız bloglarımdan birine :) ) bir şeyler yazmış olmalıyım sevgili okurlar. Ama yine de tekrarlamakta fayda var: Söz konusu olan şu yukarıda saydıklarım olunca, beklenti gerçekten de tüm tatminsizliklerin anası. Ha, nasıl mı ortaya çıkıyor bu beklentiler? Haklarında bir şeyler okuyorsunuz, insanlar çok övüyor/ yeriyor, twitter'da, tumblr'da fotoğraflarına, giflerine, videolarına maruz kalıyorsunuz. Bir bakmışsınız ki hakkında birinci elden bir fikriniz olmayan bir ürün hakkında beklentiniz, yargınız oluşmuş bile.
Girls de benim için tam bu durumdan muzdarip bir iş oldu ne yazık ki. Önce zevkine güvendiğim birkaç arkadaştan övgülerini duydum, sonra twitter'da birkaç oyuncunun Leha Dunham'a yazdığı "Girls benim hayatım!!", "Beni anlatıyorsun!!" gibi tweetlerine denk geldim. Ve de karşımdakinin günümüzdeki 20'li yaşların başındaki jenerasyonu (jenerasyonumu) temsil eden bir iş olduğuna dair bir beklentiye kapıldım. Bu beklentiden birkaç ay sonra da (!!!) sonunda dizinin kendisini izlemeye başladım. Tabii ki bu kadar beklenti muhabbetinden sonra reaksiyonumun ne olduğunu tahmin edersiniz: Hayalkırıklığı. Halbuki hiç de kötü bir iş değil Girls, öncelikle çok komik, TV'de görmeyi beklemeyeceğiniz kadar dürüst ve kesinlikle elimde olmadan geliştirdiğim beklentilerim olmasa çok çok daha keyif alarak izleyebilirdim. Ama şimdi beklenti ≠ realite çıkmazını bir kenara bırakalım ve diziye (mümkün olabildiğince) objektif olarak bakmaya çalışalım. 

Girls, dizinin yaratıcısı, senarist ve yönetmeni Lena Dunham'ın canlandırdığı Hannah Horvath'a odaklanan ve Hannah üzerinden Brooklyn'de yaşayan birbirinden çok farklı ve de çoğu zaman neden arkadaş olduklarını sorguladığınız 4 kadının başına gelen birbirinden komik olayları konu alan bir dizi. Bu 4 kadın, her ne kadar çoğu anlatıda (özellikle de TV'de) "yetişkin" hayatlara sahip olarak çizilen yaşlarda olmalarına rağmen (22-25) bırakın hayattan ne istediklerini bilmeyi, doğru düzgün işlere bile sahip değiller. "Gerçekte" olduğu gibi hayatlarında ilk defa yetişkin olmak, para kazanmak, adapte olmak gibi sorunlarla ve hepsinden de ötesi "yetişkinliğin" sandıkları şey olmadığı gerçeği ile yüzleşmek durumundalar. Dizi de, tam bu durumla, Hannah'nın ailesinin artık ona maddi olarak destek olmayacaklarını açıklamasıyla başlıyor. Hayatı boyunca yazar olmak istemiş olan Hannah, tabi ki 24 yaşında ve stajyer olarak bir ofiste çalışan her genç gibi bu duruma hiç hazır değil. 

Hannah'nın "Ne istediğimi bulmaya çalışıyorum" olarak özetlenebilecek bu yetişkin olma sancıları, aşk hayatında da son derece belirgin tabii ki. Erkek arkadaşı olmasını istediği ama (en azından Hannah'nın gözünden) seksten öteye geçemediği Adam'la olan maceraları dizinin en eğlenceli ve en beklenmedik hikaye kollarından birini oluşturuyor. En yakın arkadaşı ve de dizinin iyi çizilmiş 2. (ve son) karakteri Marnie uzun süreli ilişkisinin artık bittiğini kabullenemeyip kendine uygun gördüğü "iyi, ideal" kimliğinden sıyrılması gerektiğini kabullenemezken, Hannah Adam'la istediğini sandığı şeyi aslında istemediğini fark ediyor. 
Hannah ve Marnie'nin hikayeleri, tam da bu açıdan, yani "İkili ilişkilerde bencil olan, arayışlarda olan, karşı tarafın kalbini kıran erkektir" stereo-type'ının çok yanlış ve de kadını pasif kıldığı için cinsiyetçi olduğunu göstermesi açısından önemli ve de dürüst. Ve ben açıkçası, diğer karakterler Jessa ve Shoshanna'nın slapstick komedileri hariç, en çok Hannah ve Marnie'nin hikayelerini izlemekten keyif aldım, en çok onların kendilerini içinde buldukları büyüme sancıları, iş-eş-dost durumları ile özdeşleştim.
Çünkü maalesef, Jessa ve Shoshanna, Marnie ve de özellikle Hannah ile karşılaştırıldığında karikatürden öteye geçemiyor. Onların bu karikatürize durumları (Shoshanna'nın neurosis'e varan hiper-aktif, takıntılı hali, Jessa'nın hakkında hiçbir şey bilmeden sadece "çılgın" olduğunu kabul etmemiz beklenmesi) dizinin komedisi için belki bilinçli kararlardır, ancak çoğu zaman bu iki kızın Hannah ve Marnie ile neden arkadaş olduklarını, neden birlikte vakit geçirdiklerini anlamak çok güç.. Ya da neden ana karakterler olduklarını. Özellikle de Shoshanna'nın. 

Bu ikisinin hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığımız için karikatüre kayan karakterleri, dizinin bir jenerasyonun gerçek kadınlarını portrelemek gibi bir derdi olmasaydı (ya da bu dert ona yapıştırılmasaydı diyeceğim ama Lena Dunham'ın röportajlarından böyle bir çıkarıma varmak zor), adı "Girls" gibi son derece kapsayıcı ve genel olmasaydı açıkçası hiç can sıkmayabilir, bayıla bayıla da izlenebilirdi. Nitekim TV'de böyle bir sürü karakter var ve komedi bir tür olarak buna çok uygun bir tür. Ama Girls, kesinlikle sadece komediden daha iddialı ve de kendini komedi için fazla ciddiye alıyor. Bu sıkıntı, neyse ki sezonun ikinci yarısında karakterler arası iletişim arttıkça ve bölümlerin temposu yerine oturdukça azalıyor. Shoshanna'nın bakirelik takıntılı OCD halinden daha fazlası olduğunu, Jessa'nın kendisinden başka insanların da varlığından haberdar olduğunu gösteren az da olsa sahneye denk geliyoruz örneğin :) Adam ile Hannah ilişkisi de yine sezonun ikinci yarısında çok daha ilginç ve tahmin edilemez bir hal alıyor, dolayısıyla izlemesi zevkli bir hikayeye dönüşüyor. Bu tür gelişmeler, dizinin geleceği için (2. sezonu Ocak başında başlayacak) umut vadeden gelişmeler.
Yine de, izlemeyenler için uyarımı yapmakta fayda görüyorum, pazarlananın aksine çok daha spesifik bir kesime hitap eden, çok daha komedize bir yapım Girls. Beklentileri gerçekçi tutmakta fayda var :)

AŞK: Şems'in Gölgesinde Bir Rumi ve Orta Amerikalı Ev Kadını Problemleri

Elif Şafak okumaya Mahrem mi yoksa Baba ve Piç ile mi başladığımı hatırlayamıyorum, her ne kadar iki romana dair o dönemki izlenimlerimi net olarak hatırlasam da.. Mahrem'e hayran kalmıştım, özellikle kurgusu beni çok etkilemişti, elimden bırakamadan okumuştum. Sonra üniversitede bir ders için tekrar okudum, ilkine yakın bir keyif aldım. Baba ve Piç'i okuma sebebim ise tamamen ilk yayınlandığında etrafında dönen spekülasyonlar ve roman sebebiyle Elif Şafak'a açılan artık meşhur sayılabilecek "Türklüğe hakaret" davasıydı. Onu da yine beğendiğimi, kısa zamanda okuduğumu, ama Mahrem kadar etkileyici bulmadığımı hatırlıyorum. 

Bunlar sonrasında uzunca bir süre Elif Şafak okumadım, her ne kadar Metis'ten Doğan Kitap'a geçişi, Siyah Süt'ün çıktığı dönemdeki haberleri, Aşk ile ilgili tartışmaları, İskender'in (yine artık meşhur diyebileceğimiz) kapak ve intihal tartışmalarını yakınen olmasa da ilgiyle takip etsem de.. Elif Şafak'ın kariyerini sanırım benim bu okurluk/izleklik deneyimime bakarak bile biraz özetlemek mümkün: Spekülatif bir yazar Elif Şafak. Her yazdığı bir şekilde en az sevenini olduğu kadar sevmeyenini de çağıran, herkesin hakkında bir fikir sahibi olduğu, roman okurunun  dedikodusunu yapmaktan, yermekten veya övmekten zevk aldığı. Benim bu kitleden çıkıp kendisini biraz daha fazlaca okuyup etraflıca hakkında araştırma yapmamın sebebi üzerinde çalıştığım bir proje oldu. Bu proje kapsamında hem kendisinin hayatına, hem de eserlerine mümkün olduğunca yakından bakmam gerekti. Tabi Elif Şafak çok üretken bir yazar olduğundan bunu hali hazırda okuduklarıma sadece Bit Palas ve Aşk'ı da katarak yapabildim, ama yine de bu çalışma sayesinde kendisine eskisinden daha az ön yargılı bakabilme şansını yakaladığımı düşünüyorum. 

Bunları baştan böyle uzun uzadıya söylemek istedim, çünkü kendisine hakkında yazılanlardan bağımsız, sadece kitaplarına bakarak yaklaşmak istememe ve de karşımda altı dolu bir metin  bulmayı umut etmeme rağmen en son okuduğum romanı Aşk beni büyük bir hayal kırıklığına uğrattı. Öyle bir hayal kırıklığı ki bu, romanı okurken kendimi bundan sonra okuyacağım şeyleri düşünerek kitabı bitirmeye motive etmem gerekti. Çoğu yerde çok sinirlendim, okuduğum şeyin sığlığına, klişeliğine, karakterlerin (özellikle Ella ve Aziz'in) yapaylığına hatta karikatürizeliğine inanamadım. Ve genelde hep çok sevdiğim şeyler hakkında yazmayı tercih etmeme rağmen, bu kitap hakkında doğru düzgün bir okur yorumuna denk gelmeyince de (Guardian'da bulduğum şu review'ın kısalığı özellikle dikkatimi çekti, Guardian'a bu kadar kısa kitap eleştirisi yazılabildiğini bilmiyordum!) hakkında yazmak istedim ve de karşınızdayım.
Öncelikle Aşk'ın da çoğu Şafak romanı gibi çok anlatıcılı ve de çok anlatılı olduğunu söylemekte fayda var. Bir yandan 2008'de Chicago'da yaşayan 40 yaşına merdiven dayamış zengin Yahudi bir ev kadını olan Ella'nın, okuduğu bir roman sayesinde Sufizm ve hayatının aşkıyla tanışmasını okuyoruz, bir yandan da 13. yüzyıl Orta Doğu ve Anadolu'sunda Şems'in Mevlana ile tanışma ve dostluk macerasını.
Ella'nın hikayesi, Guardian'ın yorumunda da söylendiği gibi, son derece Eat, Pray, Love. Zengin, mutsuz, ama Şafak'ın, belki de Rumi ve Şems'in (özellikle Şems'in) hikayesine daha önem verme kaygısından, kendisini hiçbir şekilde derinleştirme çabasına girişmediği için bir türlü önemseyemediğiniz bir kadın Ella. Onu bizim için o yapacak, karakteristik, onu o zaman diliminde o coğrafyada o şartlarda yaşamasından dolayı şekillendiren herhangi bir deneyimine şahit olmuyoruz. Ella, eğer adını ve hikayesindeki isimleri değiştirirseniz pekala İstanbul'da yaşayan orta yaşlı, üst sosyo-ekonomik seviyeden bir kadın da olabilir. Elif Şafak'ın onunla ilgili bilmemizi istediği stereotype'ın (orta Amerikalı, orta yaşlı, mutsuz ev kadını streotype'ından bahsetmiyorum, Şafak'ın Ella'ya yarattığı karakter streotype'ından bahsediyorum) ötesine geçmek, onu gerçek, elle tutulur kılmak gibi bir derdi yok. Ella ve Ella sayesinde Aziz, sadece birer plot device'lar sanki. Aziz Ella'ya neden aşık oluyor? Bunu okuyucu olarak anlamamız, bilmemiz mümkün değil. Ella'nın Aziz'e olan duygularını, ona çekimini anlamlandırmak mümkün, çünkü Aziz, ona bilmediği bir dünyanın kapılarını romanı sayesinde ve yazışmaları aracılığıyla aralıyor, ona evliliğinde hiç bulmadığı bir ilgiyi ve sevgiyi veriyor. Peki Ella'nın Aziz'e sunduğu ne? Bunun cevabı kocaman bir boşluk. Çok üzülerek söylüyorum ama, Ella, kitabı okuyan orta yaşlı kadın okuyucu kendini rahatça özdeşleştirsin diye içi bomboş bırakılmış gibi. 

Aşk'taki problemler bununla bitiyor sanmayın. Ella ve Aziz, Aşk'ın çok küçük bir bölümünü oluşturuyorlar, asıl hikaye, Şems'in, dolayısıyla da Mevlana'nın hikayesi. Ne yazık ki onların hikayesi de Ella ve Aziz'inkine benzer yüzeysellikler, klişeler ve mantık hatalarıyla dolu. Öncelikle, Sufizm, Mevlana ve Şems hakkında çok sınırlı bilgi sahibi olduğumu, yaptığım, yapacağım her türlü yorumun bu romanın, bu metnin sınırları dahilinde olduğunu söyleyeyim. Mevlana ve Şems'in ilişkisi ve 13. yüzyıl Anadolu'su hakkında söylediklerimin hiçbiri, bu romanın eleştirisinden öte olmayacaktır.
Çoğu negatif yorumda bile, Şafak'ın Anadolu ve Konya tasviri başarılı bulunmuş. Bende ise bu tasvir son derece havada ve yetersiz bir izlenim bıraktı. Mekanların ve kişilerin neredeyse hiçbirini okurken gözümde canlandıramadım. Burada romanın dilinin büyük bir payı olduğunu düşünüyorum. Ben Aşk'ı Türkçe çevirisinden okudum, dolayısıyla İngilizce'sinden okuyan ve bu sorunu yaşamayanlar varsa yorumlarını okumayı çok isterim, ancak Türkçe çevirisinde neredeyse tüm karakterler aynı bilinçten, aynı ağızdan konuşuyorlar. Tabi ki yazarın 13. yüzyıl Anadolu'sunda konuşulan Türkçe'yi yakalamasını beklemek abes ve gerçeküstü bir beklenti olur, ama Mevlana'nın, Şems'in, Mevlana'nın ailesinin günümüz konuşma dilinde konuşması, düşünmesi, haydi bunu geçtim, 13. yüzyılda Konya'da yaşayan bir ayyaşın, bir fahişenin, bu karakterlerle aynı seviyede bir bilinçlilikte ve akılda çizilmesini "gerçekçi" bulabilmek çok güç. Bu bölümlerde ne yazık ki kendimi basitleştirilmiş bir Mevlana, Şems tarihi-kurgusu okuyormuşum gibi hissettim. Şafak, bilerek ya da bilmeyerek öyküsünü derinleştirmekten, dil & mekan gibi konularda inandırıcılıktan feragat etmiş, anlatmak istediğini en kolay ve çabuk yoldan anlatmayı seçmiş gibi..
Şems ve Mevlana'nın hikayesinde beni en çok rahatsız eden bir mesele de, Şems'in son derece dramatik, Mevlana'nın da tıpkı Ella'da olduğu gibi derinliksiz çizilmesi oldu. Şems, hem fiziksel tasvirlerine, hem de Konya ahalisi ve Mevlana'ya yaklaşımına bakıldığında, maneviyatıyla var olan bir abdal değil de, etrafındakileri kışkırtmak ve dikkatleri üzerine toplamak amacıyla hareket eden, olgunlaşmamış bir adam, bir performer gibi.  Her tanıştığı Aşk'ın yolundan sapmış insana motivasyonsuz anlattığı hikayeleri, 40 kuralını en son hangisinde kaldıysa ondan devam ederek okumasını, kimsenin de çıkıp "Ne kuralı yahu?" dememesini saymıyorum bile... Şems saçma da olsa bu kadar detaylandırılmışken Mevlana'yı Şems için çekici kılanın ne olduğu sorusunun cevabını vermenin mümkün olmaması da cabası. Mevlana ve Şems dostluğunda, Şems'in Mevlana'yı uğrunda ölünecek kadar sevmesini okuyucu için inanılır kılan bir olaya ya da tasvire rastlamıyoruz. Şems'in Mevlana'yı bu kadar sevmesinin motivasyonu, sadece onunla tanışmadan önce onu rüyasında görmesi, onunla dost olmanın kaderinde olduğunu bilmesi olabilir mi? Ben açıkçası okurken bu duruma ikna olmakta büyük zorluk çektim.
Bu ikilinin dostluğunda bir başka problem de, yine romanın geneline de yayılmış romantize ve dramatize ton. Şems, niye durduk yerde Mevlana'nın şair olmasını istiyor? Mevlana niye durduk yerde şiir okumaya başlıyor? Şems öldükten sonra daha önce çok sevdiği karısını kaybettiğini bildiğimiz Mevlana niye "İlk defa ayrılık acısını tattım," diyor? Şems Kimya ile neden evleniyor? Madem evlendi, evlendikten sonra onunla neden birlikte olamıyor? Kimya öldükten sonra Mevlana bunun bahsini neden hiç yapmıyor? Cevapsız kalan, okurken size devamlı okuduğunuz şeyin inandırıcılığını sorgulatan o kadar çok soru var ki.. Olay örgüsüyle ilgili bu kadar çok soru barındıran bir romanın basılmış olduğuna bile inanamıyorsunuz bir noktadan sonra.
Aslına bakarsanız Aşk'la ilgili problemli bulduğum, söyleyebileceğim daha çok şey var (bunun başında da Mevlana ve Şems arasındaki ilişkinin ağırlıklı olarak homoerotik bir şekilde çizilmesi geliyor); ama yazımın hali hazırda uzunluğu dolayısıyla burada bitireyim istiyorum. Beni bu kadar hayal kırıklığına uğratmayan bir kitapla, filmle, diziyle ilgili bir başka yazımda görüşmek üzere :)